Dat blijkt uit een landelijke enquête onder 440 artsen die onderzoekers Job van Boven en Sophie Veenstra van het UMCG hielden.
Medicijnen zijn van grote waarde voor de gezondheid, maar hebben ook een aanzienlijke impact op het milieu. Daardoor kunnen geneesmiddelen gevolgen hebben voor de kwaliteit van oppervlakte- en drinkwater, de opwarming van de aarde en uiteindelijk ook voor de menselijke gezondheid.
Volgens Van Boven groeit daarom de aandacht voor ‘planetary prescribing’. ‘Artsen kijken dan bij het voorschrijven van medicijnen niet alleen naar effectiviteit, veiligheid en doelmatigheid, maar ook naar de gevolgen voor het milieu. Het uitgangspunt daarbij is dat duurzaamheid onderdeel wordt van de behandelkeuze, zonder dat de kwaliteit van zorg daaronder lijdt. Heel vaak kan dat ook. Voor tientallen middelen zijn er alternatieven die minder belastend zijn voor het milieu en even veilig en effectief.’
De bereidheid onder zorgverleners om dit te doen is groot. Veenstra: ‘Uit het onderzoek blijkt dat maar liefst 94 procent vindt dat duurzaam voorschrijven in de Nederlandse gezondheidszorg moet worden gestimuleerd. Ook zijn zorgverleners bereid om andere keuzes te maken: 97 procent overweegt een even goedwerkend medicijn met een lagere milieubelasting voor te schrijven.’
"Neem informatie over de milieubelasting van medicijnen op in de medische richtlijnen"
Uit het onderzoek blijkt ook welke knelpunten er voor artsen zijn om duurzamer te werken. ‘Een gebrek aan kennis is een duidelijke verklaring’, aldus Veenstra. ‘Een huidgel is minder duurzaam dan een tablet, dat weten de meeste artsen wel. Maar van alle deelnemers aan het onderzoek gaf tweederde aan niet te weten of een medicijn pfas bevat. En heel weinig zorgverleners weten waar ze betrouwbare informatie over milieubelasting van medicijnen kunnen vinden.‘ Ook noemt 60 procent van de zorgverleners het ontbreken van duidelijke richtlijnen of aanbevelingen als belemmering voor duurzaam voorschrijven.
De resultaten laten zien dat zorgverleners duurzaamheid graag willen meenemen in hun voorschrijfgedrag, maar daarvoor wel de juiste omstandigheden nodig hebben. Van Boven pleit daarom voor gerichte scholing en duidelijke landelijke richtlijnen. ‘Neem informatie over de milieubelasting van medicijnen op in de medische richtlijnen. En die informatie moet ook onderdeel worden van elektronische voorschrijfsystemen, zodat zorgverleners duurzaamheid kunnen meewegen zonder dat dit een extra stap in hun werkproces wordt.’
Daarnaast pleit hij voor actie op nationaal en Europees niveau. ‘De milieueffecten van medicijnen moeten structureler meewegen bij de toelating van nieuwe geneesmiddelen. Ook is meer transparantie nodig over de milieubelasting van de hele medicijnketen: van productie en distributie tot gebruik, afval en bijvoorbeeld de bijdrage aan antimicrobiële resistentie. Als laatste moeten ook zorgverzekeraars hun beleid aanpassen. Zij moeten niet meer alleen kijken naar de laagste prijs, maar ook naar duurzaamheid bij het vaststellen van criteria voor vergoeding.
Aan het onderzoek deden 440 Nederlandse voorschrijvers mee, onder wie huisartsen, medisch specialisten, arts-assistenten, verpleegkundig specialisten, physician assistants, praktijkondersteuners en tandartsen. De enquête werd in de zomer van 2026 uitgevoerd en is onderdeel van een door EFRO gefinancierd project rondom het terugdringen van medicijnresten in water.
