Voor Paula Lunenborg was het niet de eerste keer dat een onderwijsmoment over infectieziekten haar frustreerde. ‘Tijdens besprekingen wist ik voor mijn gevoel telkens net niet genoeg om mee te discussiëren over de juiste antibiotische behandeling van IC-patiënten. Hoe ik ook mijn best deed, het lukte me niet om het helemaal in de vingers te krijgen.’ Ze vroeg zich steeds vaker af waarom juist deze specifieke kennis maar niet bleef hangen. Misschien moest het leren gewoon anders.
‘Kunnen we er niet gewoon een spelletje van maken?’
Voor de groep staat infectioloog-intensivist Charlotte van den Berg. Paula Lunenborg-Sikkema besluit hardop uit te spreken wat nu al een tijdje in haar hoofd speelt. ‘Kunnen we er niet gewoon een spelletje van maken? Een kwartet of zo?’ Charlotte van den Berg reageert direct enthousiast. En de timing kan bijna niet beter; een week eerder had ze een oproep van het Innovatie- en Wetenschapsfonds (IWF) ontvangen, maar een geschikt idee voor een subsidieaanvraag ontbrak nog. ‘Toen Paula met dat spontane idee kwam om van de infectieziekten een spel te maken, dacht ik meteen: dit is het. Dit moeten we doen.’ Nog diezelfde middag mailt Charlotte van den Berg Paula Lunenborg. Met de deadline in zicht besluiten ze ervoor te gaan.
Dat Paula Lunenborg worstelde met infectieziekten verbaasde Charlotte van den Berg niet. Ze hoort het vaker van aios uit verschillende specialismen die op de IC werken. ‘In bijna ieder introductiegesprek zeggen ze: infectieziekten en antibiotica, dat zijn mijn leerdoelen.’ Dat heeft alles te maken met de complexiteit van de zorg op de IC. Anders dan op veel andere afdelingen bestaat er zelden één standaardantwoord. ‘Je begint met de vraag: is het een infectie, ja of nee? Daarna krijg je allerlei afslagen. Waar zit de infectie? Welke bacterie? Met welk antibioticum behandel je die? Wat is de nierfunctie? Wat is de leverfunctie? Er zijn ontzettend veel mogelijkheden en details waar je rekening mee moet houden.’
Paula Lunenborg knikt instemmend als Charlotte van den Berg dat uitlegt. ‘Op veel afdelingen leer je richtlijnen. Maar op de IC is er iedere keer weer een ‘ja, maar’ of een ‘deze patiënt heeft óók nog dit’. Iedere keer dacht ik het wel te weten, maar dan was er weer een uitzondering waardoor een behandeling niet werkt. Voor mijn gevoel was het echt een mijnenveld.’
‘Toen de eerste illustraties kwamen, werd het ineens écht.’
Tijdens het schrijven van de subsidieaanvraag krijgt het idee steeds meer vorm. Charlotte van den Berg en Paula Lunenborg verzamelen in korte tijd een breed team uit verschillende ziekenhuizen in Noordoost-Nederland om zich heen. Intensivisten, apothekers en arts-microbiologen denken mee over de inhoud van het spel. Eind december 2024 gaat de aanvraag de deur uit. Daarna begint het wachten. Pas een paar maanden later krijgen ze definitief groen licht.
Met de subsidie op zak begint het echte werk. Langzaam krijgt het kwartet vorm – én een naam: Besmettelijk. Ze zoeken een illustrator, ontwikkelen de inhoud en puzzelen over de opbouw en indeling van het spel. ‘We hebben totaal onderschat hoeveel tijd erin zou gaan zitten’, zegt Charlotte van den Berg. Voor de illustraties komen ze uit bij de Groningse kunstenaar Stijn Valentijn, die eerder als student van Academie Minerva meewerkte aan de beschildering van een luchtventilatiesysteem bij het UMCG. Zijn eerste proefillustraties maken indruk. ‘Toen dachten we: dit is serious business. Dit wordt echt supermooi.’
Dat het een kwartet moest worden, was geen toeval. Voor Paula Lunenborg moest het vooral laagdrempelig zijn: je moest het ook zonder voorkennis kunnen spelen. ‘Het moest niet te ingewikkeld zijn. Anders maak je fouten tijdens het spelen omdat je mogelijk onvoldoende kennis hebt, en dat motiveert niet echt om het te gaan spelen.’ Juist doordat het een simpel spel is met steeds dezelfde kaarten en categorieën, ontstaat volgens haar vanzelf structuur.
‘Een Engelse versie? Eerst even bijkomen van deze.’
‘Tijdens het spelen maak je je eigenlijk hokjes in je hoofd. Dat wordt een kapstok waar je nieuwe kennis aan kunt ophangen. Als je twintig keer zegt: ‘Mag ik van jou van de bèta-lactamantibiotica de penicillines?’, dan blijft dat hangen. Op de kaarten staan bovendien korte toelichtingen, zodat spelers zich steeds verder kunnen verdiepen. De spelregels? Die hebben Paula Lunenborg en Charlotte van den Berg heel toepasselijk de ‘bijsluiter’ gedoopt.
Dankzij aanvullende financiering liggen er straks op alle IC’s in Nederland tien spellen. Ook internationaal is er belangstelling. Tijdens een Europees congres in München kwam één vraag steeds terug: komt er ook een Engelse versie? Misschien ooit. Maar Paula Lunenborg en Charlotte van den Berg moeten er voorlopig niet aan denken. ‘Eerst niet. Het is echt veel te veel geweest. Eerst dit’, besluiten ze met een lach.
Soms is er een cruciaal moment in het leven waarop je weet: dit maakt alles anders. In de rubriek Dat Ene Moment vertellen professionals over zo’n moment. Over hoe bepalend dat bleek te zijn. Voor henzelf. Voor die ander. Of voor hun vak. We ontleden elke acht weken een nieuw moment.
