Leefstijl als medicijn: 3 gouden tips voor zorgprofessionals

Karin Eijkelenkamp is leefstijlarts bij de interne geneeskunde en endocrinologie en begeleidt vooral patiënten met obesitas en diabetes. Ze helpt hen stappen te zetten richting een gezonder leven en kijkt daarbij niet alleen naar voeding, beweging en slaap, maar ook naar andere onderliggende oorzaken van overgewicht. ‘We zien vaak dat patiënten vastlopen door overgewicht, bijvoorbeeld bij hartproblemen of diabetes,’ vertelt Karin. ‘Dan kan een goed gesprek over leefstijl echt een verschil maken. Het idee is dat leefstijladvies een volwaardig onderdeel van de behandeling is.’

Binnen het UMCG kunnen patiënten terecht bij het Leefstijlzorgloket voor advies en ondersteuning. Samen met een leefstijlcoach bespreken ze hun leefstijl en kijken ze welke stappen mogelijk zijn in hun eigen woonomgeving. Tijdens de Meer Gezonde Jaren-markt deelden Karin, leefstijlcoach Petra Links en Sabine Oosterhoff drie praktische tips om zulke gesprekken nog effectiever te maken.

• Tip 1: Benut het moment
  ‘Er zijn momenten waarop een patiënt écht openstaat voor verandering,’ vertelt Karin. ‘Een nieuwe labuitslag, een geplande operatie, zwangerschap of een andere medische bevinding kan aanleiding zijn om samen te kijken: hoe kunnen beweging, gezonde voeding of stoppen met roken helpen om klachten te verminderen, complicaties te voorkomen of het herstel te versnellen?’
   
• Tip 2: Gebruik handige tools
  Verschillende hulpmiddelen kunnen het gesprek vervolgens op gang brengen. Denk aan de Leefstijlcheck van Vereniging Arts en Leefstijl; een korte vragenlijst over voeding, bewegen, stress, slaap en gewicht die patiënten al in de wachtkamer kunnen invullen. Of gebruik het Leefstijlroer, waarmee patiënten zelf kunnen aangeven waar ze aan willen werken. Het doel: de patiënt regie geven en minder voorschrijven wat hij of zij moet doen.
   
• Tip 3: Kleine stappen, groot effect
  Niet alles hoeft in één keer goed te gaan, dus begin klein: stel haalbare doelen die vol te houden zijn. Karin: ‘Soms willen patiënten alles tegelijk omgooien, maar dat werkt vaak averechts. Het is veel motiverender om kleine successen te vieren.’ Zo blijft het proces overzichtelijk én groeit het vertrouwen dat verandering echt mogelijk is.

Leefstijl leeft

Tijdens de markt werd duidelijk dat leefstijl steeds vaker onderdeel wordt van de behandeling. Een groepje coassistenten kwam nieuwsgierig langs: wat doen we in het ziekenhuis eigenlijk allemaal met leefstijl? Een patiënt vertelde trots dat hij meedoet aan Stoptober, een ander vroeg advies over gezond afvallen. Ook collega’s van het Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde vertelden hoe zij binnen het fertiliteitstraject het gesprek aangaan over leefstijl – over stoppen met roken en het streven naar een gezond gewicht. ‘Tegelijkertijd blijven sommige patiënten me ook bij’, vertelt Karin. ‘Zoals de jonge vrouw met hartfalen die jarenlang gestopt was met zwemmen, maar uiteindelijk weer meedeed aan de Groninger Swim Challenge.’

Extra hulpmiddelen voor zorgprofessionals

Voor UMCG’ers die zelf aan de slag willen zijn er kaartjes met tips voor een goed leefstijlgesprek en een toolbox op het intranet. Zo heeft iedereen een leidraad om leefstijl bespreekbaar te maken in het gesprek met de patiënt.

Terugblik op de markt

De Meer Gezonde Jaren-markt maakte duidelijk dat leefstijl allang niet meer iets “extra’s” is, maar steeds vaker onderdeel van de behandeling. ‘Merendeel van de collega’s die we spraken op de markt staat achter de inzet van leefstijlaanpassingen. Door open het gesprek aan te gaan en de patiënt meer regie geven kunnen we leefstijl als medicijn inzetten voor meer gezonde jaren.’