Twee miljoen hersencellen per minuut
Een patiënt krijgt plotseling een scheve mond, kan een arm niet meer goed bewegen of heeft moeite met praten. Dat kunnen signalen zijn van een beroerte. De ambulancemedewerker voert een eerste test uit, de FAST-test. Als die afwijkend is, brengt de ambulance de patiënt naar een ziekenhuis in de buurt.
Daar moet duidelijk worden wat er precies aan de hand is. Daarom maken artsen zo snel mogelijk een CT-scan van de hersenen. Dat gebeurt direct na aankomst in het ziekenhuis. Op de beelden kunnen ze zien of er sprake is van een hersenbloeding of een herseninfarct. Bij een herseninfarct is een bloedvat afgesloten door een bloedstolsel, waardoor een deel van de hersenen te weinig bloed en zuurstof krijgt.
‘Time is brain’, vertelt Maarten. ‘Bij een herseninfarct gaan er ongeveer twee miljoen zenuwcellen per minuut verloren. Daarom is het zo belangrijk dat we snel kunnen handelen.’
Bij ongeveer 20 tot 25 procent van de patiënten met een herseninfarct is een groot bloedvat afgesloten. Een behandeling waarbij artsen het stolsel via een katheter uit het bloed verwijderen is dan nodig, dit heet ook wel intra-arteriële trombectomie. Dit is een complexe behandeling die alleen binnen Nederland in één van de negentien gespecialiseerde centra wordt uitgevoerd. Het UMCG is het enige centrum voor deze behandeling in Noord-Nederland.
Dat betekent dat patiënten uit bijvoorbeeld Assen, Drachten en Leeuwarden soms naar Groningen moeten worden overgebracht. Maar hoe weet de arts in het UMCG of dat nodig is?
Maarten vertelt: ‘Tot 2013 brandden ziekenhuizen nog beelden van hersenscans op een dvd, die met de patiënt meeging in de ambulance. Vooraf meekijken was dus niet mogelijk en dvd’s raakten ook nog weleens kwijt. Daarna kwam het XDS-netwerk, waarmee ziekenhuizen digitaal beelden konden uitwisselen. Maar ook dat kostte tijd: scans moesten eerst worden geïmporteerd en artsen moesten vaak bellen om de juiste collega in het UMCG te bereiken. Die beoordeelde dan of de patiënt naar Groningen moest voor een gespecialiseerde behandeling. Soms werd een patiënt uit voorzorg overgebracht, terwijl dat achteraf niet nodig bleek. Zo gingen kostbare tijd en capaciteit verloren.’
Om hersenscans bij een beroerte sneller uit te kunnen wisselen, werkten ziekenhuizen in Noord-Nederland met elkaar samen via het ROAZ (Regionaal Overleg Acute Zorgketen). In juni 2026 werd de StrokeViewer gelanceerd: een digitaal systeem waarmee ziekenhuizen hersenscans direct met elkaar kunnen delen. Zodra een scan wordt gemaakt, krijgt de dienstdoende neuroloog en interventieradioloog een melding op diens telefoon.
‘Waar ik ook ben, ik kan nu meteen meekijken met de scan en beoordelen of een patiënt in aanmerking komt voor een intra-arteriële trombectomie en naar het UMCG moet worden overgeplaatst’, vertelt Maarten. ‘Zo hoeven we niet eerst allerlei stappen te doorlopen en kunnen we sneller samen beslissen wat voor de patiënt de beste plek is.’
StrokeViewer doet meer dan alleen beelden uitwisselen. Het systeem maakt ook gebruik van kunstmatige intelligentie (AI), die de hersenscans alvast analyseert en bijvoorbeeld kan aangeven of er mogelijk een bloedvat is afgesloten. ‘Je kunt het zien als een extra paar ogen’, legt Maarten uit. ‘AI helpt om mogelijke afwijkingen sneller te herkennen, maar wij kijken daarna zelf ook naar de scans en beoordelen wat er aan de hand is. De definitieve beslissing blijft dus altijd bij ons en AI vervangt ons niet.’
Dankzij StrokeViewer kunnen artsen sneller bepalen welke behandeling nodig is. Patiënten die geen gespecialiseerde behandeling nodig hebben, kunnen in het perifere ziekenhuis blijven. Dat scheelt onnodige verplaatsingen. Ook kan het behandelteam zich alvast goed voorbereiden. ‘Bijvoorbeeld bij een patiënt uit Assen. Ik had de beelden al bekeken voordat de arts uit het ziekenhuis mij belde. Daardoor wist ik wat er aan de hand was en konden en kon het UMCG-team zich alvast voorbereiden op de komst van de patiënt’, vertelt Maarten.
Jaarlijks krijgen in Noord-Nederland ongeveer 4100 tot 4300 mensen een beroerte. In het UMCG voeren zorgverleners zo’n 240 intra-arteriële trombectomiëen uit. Juist door de grote afstanden en het beperkte aantal behandelcentra is goede samenwerking belangrijk. De verwachting is dat eind 2026 alle ziekenhuizen uit de regio Noord-Nederland aangesloten zijn. Zo kunnen artsen sneller samenwerken en patiënten op de juiste plek behandelen.
In de rubriek #hoedan geven we antwoorden op vragen die je altijd al had, of waarvan je niet eens wist dat je ze had. Elke acht weken trakteren we je op een nieuw inzicht.
