Dit blijkt uit onderzoek van het Maxima Medisch Centrum en het UMCG dat afgelopen week gepubliceerd is in JAMA Surgery.
De onderzoekers vergeleken de data van 1.192 patiënten die een zogenaamd prehabilitatieprogramma volgden met een vergelijkbaar aantal patiënten dat niet trainde voor de operatie. Bij de patiënten die voor de operatie werkten aan hun conditie, zagen de onderzoekers 20% minder complicaties, 1.8 dagen kortere ligtijd in het ziekenhuis en minder IC-opnames als er wel sprake was van een complicatie.
Bij prehabilitatie draait het om het zo fit en gezond mogelijk worden vóór de operatie. Naast driemaal per week trainen, kregen de patiënten extra eiwitten en vitamines en was er veel aandacht voor mentale begeleiding en leefstijlaanpassingen, zoals stoppen met roken. Het programma duurde vier weken.
De deelnemende patiënten werden in 18 verschillende Nederlandse ziekenhuizen allemaal volgens hetzelfde format getraind voordat zij een operatie moesten ondergaan. ‘Doordat alle patiënten op dezelfde manier werden voorbereid op hun operatie, laat dit onderzoek zien welke meerwaarde prehabilitatie heeft als we het als standaardbehandeling aanbieden’, zegt UMCG-onderzoeker en chirurg Joost Klaase. ‘Zowel jongere als oudere patiënten, fitte en minder fitte patiënten deden mee en hebben er baat bij om voor een operatie te werken aan hun conditie.’ Het is het grootste prehabilitatieonderzoek tot nu toe dat gebruik maakt van patiëntgegevens in de dagelijkse praktijk.
Het UMCG zet al langere tijd in op prehabilitatie. In 2019 werd de prehabilitatiepoli opgezet voor patiënten die een lever-, galweg- of alvleesklieroperatie moeten ondergaan. Hier worden patiënten voor hun operatie gescreend op acht risicofactoren, waaronder fitheid, voeding, mentale weerbaarheid, bloedarmoede, comorbiditeit (zoals suikerziekte), roken en alcoholgebruik.
'Door te werken aan je conditie in een onzekere tijd met kanker, heb je zelf invloed op een betere uitkomst van je operatie.’
Twee op de drie patiënten op de prehabilitatiepoli scoort onvoldoende op één of meerdere punten. ‘Zij worden vervolgens geholpen met een op maat gemaakt trainingsschema waar ze in de weken voorafgaand aan de operatie mee aan de slag kunnen, thuis of in de eerstelijnszorg.’ Op de prehabilitatiepoli ziet Klaase de positieve effecten: patiënten die voor de operatie werken aan hun conditie, hebben minder vaak complicaties. Bovendien geeft het patiënten houvast: ‘door te werken aan je conditie in een onzekere tijd met kanker, heb je zelf invloed op een betere uitkomst van je operatie.’
Klaase benadrukt dat bij prehabilitatie de patiënt zelf aan zet is. ‘Meestal vragen patiënten: hoe snel kan ik geopereerd worden? Wij proberen dan uit te leggen dat het beter is om even te wachten en een aantal weken aan je fitheid te werken. Wat de patiënt ziet als wachttijd is eigenlijk voorbereidingstijd om te werken aan je conditie en om bijvoorbeeld extra eiwitten te eten om je spieropbouw te verbeteren.’
Klaase is een van de projectleiders van een landelijk implementatieonderzoek van prehabilitatie bij patiënten voorafgaand aan een alvleesklieroperatie. Ook hier wordt prehabilitatie als de nieuwe standaard ingevoerd. ‘We hopen te kunnen aantonen dat het dezelfde positieve effecten heeft als die van de studie die vandaag verschenen is.’
Uiteindelijk hoopt Klaase dat prehabilitatie een vast onderdeel in de zorg wordt. Nu wordt het onderdeel preoperatieve fysiotherapie nog niet vergoed. ‘Complicaties kosten ontzettend veel geld, dus je hebt het al snel terugverdiend’, zegt Klaase. ‘Werken aan de conditie is niet alleen goed voor de patiënt zelf, maar ook voor de zorg.’
Lees hier meer over het onderzoek.
Foto: Onderzoeker en chirurg Joost Klaase met collega's van de prehabilitatiepoli van het UMCG.
