Kun je je immuunsysteem boosten met pillen of supplementen?

Rolf Krikken: Zelf een sportief doel gesteld om Parijs-Roubaix te fietsen dit jaar. Ja dus ik fietste sowieso al honderd kilometer in de week.  Door middel van betere voedingskeuzes wil ik gewicht verliezen en dat komt ook weer ten goede op de fiets. 

Lex Kloosterman: Je immuunsysteem. Weet jij precies wat het is en hoe het werkt? En wat is er waar van de vele dingen die je erover leest en hoort? Kun je immuunsysteem boosten met supplementen of drankjes? Dit alles en nog veel meer gaan we bespreken in de ‘gezond ouder worden’-podcast van het UMCG. 

Mijn naam is Lex Kloosterman en bij mij aan tafel zitten Bram Rutgers, internist immunoloog van het UMCG, Karin Eijkelenkamp, leefstijlarts in het UMCG en onze derde gast is Rolf Krikken, een patiënt van Karin die zijn leefstijl flink heeft aangepast om gezonder en fitter te zijn. Van harte welkom allemaal! 

Lex: Bram, jij weet alles van het immuunsysteem.

Bram: Alles wil ik niet zeggen.

Lex: Maar wel een heleboel. En dan ben ik benieuwd, hoe ben je daar dan privé ook mee bezig? Doe je veel om je je weerstand te verhogen?

Bram: Nou gelukkig, ik weet niet alles, maar misschien wel iets meer dan de gemiddelde persoon. Maar ja, gelukkig gaat het immuunsysteem v oor een groot deel vanzelf en hoef je daar niet actief bij na te denken om hem beter te laten functioneren. Thuis probeer ik natuurlijk goed gezond te leven, zodat je de goede ingrediënten hebt om het immuunsysteem goed te laten functioneren. En zoals de meeste medewerkers in het UMCG zorgen we ook dat we goed gevaccineerd zijn tegen een aantal ziektes waar we vaccins voor hebben, zodat je die alvast kunt trainen voor je immuunsysteem.

Lex: Nou, dat zegt dan misschien iets over wat je kan doen om je immuunsysteem op peil te houden. Maar laten we beginnen met hoe het precies werkt, want het is best wel een abstract iets. Je hart, je longen, je hersenen, dat ziet iedereen. Die ken je, die snap je. Maar het immuunsysteem, dat is toch wat abstracter? Hoe werkt dat precies? Kan je dat simpel uitleggen?

Bram: Ik kan een poging doen. Het immuunsysteem bestaat uit heel veel verschillende onderdelen die samenwerken. Het begint eigenlijk met je buitenkant, met je huid en je slijmvliezen. Daarmee voorkom je dat dingen van buiten naar binnen kunnen die niet naar binnen moeten. En daarna, als er toch iets binnenkomt, dan gaat je immuunsysteem aan de slag. En dat immuunsysteem zit vooral eigenlijk in je, in je bloed en in je lymfeklieren en in je milt en in je beenmerg. En dat komt dus overal maar wordt in het beenmerg aangemaakt. En dat ligt klaar om te reageren. Zodra iets buiten door de slijmvliezen of door de huid heen gebroken is, kun je eigenlijk onderverdelen in twee groepen van reacties. Eén is het immuunsysteem wat direct klaarligt, binnen enkele seconden tot minuten kan reageren. Dat zijn de soldaatjes en de andere stofjes in het bloed die direct kunnen op gang kunnen komen en je kunnen beschermen. En daarnaast heb je een heel belangrijk deel van het immuunsysteem wat kan leren, maar dat heeft ook tijd nodig om te leren.

Bram: Dat immuunsysteem-deel noemen we het lerende deel en je hebt dus het niet lerende deel wat al direct klaar ligt. En met name het lerende deel, dat is denk ik het belangrijkste deel van je immuunsysteem wat je kan helpen trainen en opleiden,  gedurende je leven.

Lex: En is dat immuunsysteem bij iedereen dan anders? Ik ben bijvoorbeeld weinig ziek. Heb ik dan meer soldaatjes of betere soldaatjes? Hoe zit dat?

Bram: Waarschijnlijk heb je dan een goede samenwerking tussen de verschillende onderdelen van het immuunsysteem. En je bent, als ik je zo zie, niet heel oud dus je hebt nog een gezond en jong immuunsysteem. En bij veroudering kunnen er ook verouderingsprocessen, niet alleen van de huid, maar ook van het immuunsysteem optreden, waardoor je toch een wat grotere kwetsbaarheid kunt ontwikkelen in de loop van het leven. Dus misschien later in je leven, dat je daar meer last van zou kunnen krijgen.

Lex: En wat gebeurt er dan precies als je ouder wordt? Hoe wordt dat dan slechter?

Bram: Daar wordt heel veel onderzoek naar gedaan, hoe dat precies zit. Er zijn eigenlijk twee fases in je leven waarin de meeste mensen kwetsbaarder zijn voor infecties. En dat is heel vroeg in het leven, dan moet je immuunsysteem dingen nog leren. En dat is aan het eind van je leven. Dan heeft het immuunsysteem al heel veel geleerd, maar is het misschien een beetje vastgeroest in oude patronen. 

Het lerend vermogen neemt in de loop van het leven af, van het immuunsysteem, en er zitten soms dingen in de weg. Zeg maar, oude cellen die eigenlijk niet meer nodig zijn, maar niet opgeruimd zijn, die kunnen misschien het functioneren van het immuunsysteem wat in de weg zitten. Dus dat is eigenlijk grofweg hoe er over gedacht wordt, waarom er op oudere leeftijd toch een wat minder goed functionerend immuunsysteem is. 

En als tweede zien we dat er toch wat meer ontstekingsverschijnselen ontstaan op oudere leeftijd. Dus er is wat makkelijker een eerste reactie om ontsteking te maken in plaats van om de infectie op te ruimen. En dat leidt tot een soort chronische ontsteking die we ook wel inflammatie noemen met een moeilijk woord.

Lex: En betekent dat ook dat je eigenlijk maar zo vroeg mogelijk moet beginnen met het immuunsysteem trainen? Dat lerende deel?

Bram: Dat gebeurt natuurlijk met het Rijksvaccinatieprogramma en de kinderziektes die iedereen doormaakt. Bijvoorbeeld, voor de mazelen weten we dat je eigenlijk levenslange bescherming hebt als je daar tegen gevaccineerd bent, of als je het als kind hebt gehad. En dat valt heel erg mee, hoe je dat afleert in de loop van je leven. Maar zeker omdat ze je op oudere leeftijd minder goede reacties zou kunnen maken, is het verstandig om op tijd vaccinaties te nemen die ook op oudere leeftijd kunnen werken. En een voorbeeld daarvan, vrij recent, is de zoster-vaccinatie, dus gordelroos-vaccinatie, wat beschikbaar is voor een deel van de patiënten in Nederland.

Lex: Vaccinaties belangrijk. Er zijn ook veel mensen die hun immuunsysteem op een andere manier willen ‘boosten’, versterken. Je leest er veel over. Je kan, als je Instagram of andere social media opent, er heel veel over zien. Wat is waar? Wat is niet waar? Wat zijn nou manieren om je weerstand te verhogen?

Bram: Zou heel mooi zijn als je iets kan opeten, een pilletje of iets anders, waardoor je immuunsysteem beter gaat werken. Maar ik denk dat het belangrijk is om eerst vast te stellen dat het immuunsysteem al heel goed werkt. Anders was je al niet zo oud geworden als je bent, want je hebt al heel veel dingen overwonnen. Dus over het geheel genomen werkt het heel goed. 

En wat we zeker weten als je ernstige tekorten hebt, ondervoed bent en ernstige vitamine deficiëntie hebt, dat zijn dingen die niet goed zijn voor het immuunsysteem. Maar gelukkig leven we in Nederland in een gelukkige omstandigheid dat de meeste mensen niet ondervoed zijn. Of ze moeten al een bijzondere ziekte hebben, die dat veroorzaakt. En we kunnen eigenlijk allerlei voedingsmiddelen gewoon overal uit de winkel trekken, dus de basisvoeding is wel op orde. Alleen misschien is daar nog wel wat, in de finesses, in te verbeteren. En ik denk dat daar de leefstijl naar voren komt. Als mogelijkheid, om te zorgen dat je goed uitgerust bent.

Lex: Ja, leefstijl, de belangrijkste knop om aan te draaien.

Bram: Ja, bij een systeem wat toch eigenlijk al best wel goed werkt. Dus dat wou ik nog wel even benadrukken.

Lex: Ja. Ik zie Karin knikken. Jij bent leefstijl arts in het UMCG. Hoe kijk jij daarnaar? Slik jij wel eens een pilletje om je weerstand te verhogen? 

Karin: Nee, ik slik zelf geen pilletje om mijn weerstand te verhogen. Of ik gebruik geen andere supplementen. Maar ik probeer inderdaad wel gezond te leven, gezond te eten, voldoende te bewegen. En als het gaat om voeding hoef je inderdaad helemaal niet een specifiek ingewikkeld dieet te volgen, wat weerstand betreft. Als je regelmatig en gevarieerd en vers en onbewerkt eet, dan heb je al heel veel winst op je weerstand.

Lex: En is het dan zo simpel? Gezond eten, genoeg bewegen en dan ben je er.

Karin: Nou, ik denk dat het wel de basis is voor een goed werkend immuunsysteem. Ja, maar er zijn naast voeding en beweging natuurlijk ook nog slaap, of stress, of alcoholgebruik, of roken wat effecten kan hebben op je weerstand.
Lex: Er zijn natuurlijk veel mensen die dat niet lukt en die je dan probeert te helpen. Kun je uitleggen hoe je dat dan kan doen?

Karin: En ja, ik denk als eerste moet afvragen van waarom je wil werken om je gezondheid te verbeteren.

Lex: Wat je ermee hebt, bedoel je?

Karin: Ja, precies. Ja, dan kan je eerst bewust worden van hoe je nu leeft. Dus bijvoorbeeld, dat had ik aan Rolf ook gevraagd: Kijk eens naar je voeding. Je kunt de Eetmeter app bijvoorbeeld bijhouden om eens een aantal dagen in te vullen of je voldoende vezels binnenkrijgt. Of wat je überhaupt eet. Dan word je wat meer bewust van je eetpatroon. En je kan ook kijken naar hoeveel beweeg je nou eigenlijk precies? Hou dat eens een aantal dagen bij, zodat je gewoon wat meer bewust wordt van wat je nu doet.

Lex: Het is ook een groot ding en er zijn heel veel elementen waar je aan kan draaien. Hoe begin je dan met iemand? Hoe ga je aan de slag? En hoe kan je zelf beginnen?

Karin: Ja, dus inderdaad eerst de vraag waar iemand mee aan de slag wil. Is het eerder voeding of is het eerder beweging of is het eerder slaap? En dat dan eerst bij te houden. En dan komen mensen zelf al wel met oplossingen. Oke, dan kan ik aan dit knopje draaien, ja of nee.

Lex: Er is ontzettend veel keuze, ook in bijvoorbeeld in gezonde voeding. Er zijn tal van diëten. Wat is dan gezonde voeding? Waar moet ik nou op letten als ik gezonder wil eten en mijn weerstand wil verhogen?

Karin: Wat ik zei, dat hoeft niet een heel erg ingewikkeld dieet te zijn. Dat is vooral kijken of je onbewerkte voeding kan eten, dus de sterk bewerkte producten te beperken. Dus dat zijn de producten die echt sterk door de industrie zijn bewerkt. Een lange lijst aan ingrediënten met ingewikkelde namen en de onbewerkte producten zoals groenten, fruit, volkoren granen in plaats van witte producten, noten, zaden, onverzadigde vetten.

Lex: Ja. Je zei me ook van te voren, en daar schrok ik wel een beetje van want ik dacht dat haal ik dan misschien ook niet, maar 5% van de Nederlanders haalt het aanbevolen vezelgehalte per dag.

Karin: Ja. Dus vezels zijn heel belangrijk, ook voor je immuunsysteem, omdat een groot deel van je immuunsysteem zich in de darmen bevindt. En daar bevindt ook het microbioom en dat werkt weer samen met het immuunsysteem. Dus microbioom moet worden gevoed en vezels zijn daar belangrijke voeding van. En de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid is inderdaad 30 tot 40 gram vezels per dag. En dat haalt maar iets van 5 tot 10% van de Nederlanders. En dat zou je eens kunnen bijhouden met de Eetmeter app, of je daar nou aan komt.

Lex: Rolf, gebruik jij de Eetmeter app?

Rolf: Ja zeker. Ja, gelijk bij het begin van het traject heb ik de Eetmeter app ingevuld. Gewoon elke dag vul je in wat je als ontbijt neemt, wat je als tussendoortje neemt en wat als middageten. En als je dat elke dag doet dan kun je aan van eind van de week een mooi overzichtje zien. Dan kun je precies zien hoeveel zout je hebt ingenomen. Hoeveel vezels. Nou ja, dan kun je een beetje bijsturen. Waar wil ik aan werken? Bij mij was het vooral de tussendoortjes en de alcohol die ik nam.

Lex: Wat dacht je toen je zag wat je at en dronk? Schrok je er van? Of viel het wel mee?

Rolf: Ja, je schrikt er wel van. Ik doe het al heel lang zo, op deze manier. Bij mij lag het dus niet aan bewegen. Bewegen deed ik al wel heel goed. Bij mij lag het vooral aan voeding. Dus waar kan ik verbeteren? Waar kan ik andere mogelijkheden pakken, andere producten kiezen? Om beter op mijn voeding te kunnen letten.

Lex: Ja, dat is makkelijk gezegd. Ook makkelijk gedaan? Lukte dat?

Rolf: Nou inderdaad, dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want heel veel voeding eet je al jaren op deze manier. En je wordt ook een beetje gek gemaakt door de media. En door de vele diëten. Een Sonja Bakker. Door middel van die Eetmeter zie je eigenlijk wat wel goede producten zijn en wat niet goede producten zijn. 
Zoals de bekende eierkoek van Sonja Bakker. Die is dus gewoon heel slecht. Of de appelstroop, daar zit weer heel veel suiker in. Gewoon heel slecht.

Dus door middel van die Eetmeter app heb je heel goed inzichtelijk wat wel goede producten zijn. En hij geeft ook aan of een product onderdeel is van de schijf van vijf. Van het Voedingscentrum. En mocht het niet zo zijn, dan geeft hij ook een alternatief aan.
En bijna alle producten die je in de supermarkt kan vinden, kun je door middel van de streepjescode scannen. En dan kun je in de app zien of het een goed product is voor je.

Lex: En lukte dat dan ook, om het patroon aan te passen? Want het is wel verleidelijk al die lekkere dingen.

Rolf: Nee, zeker. Het gaat natuurlijk met vallen en opstaan. Ik heb mezelf ook wat handigheidjes aangeleerd. Zoals met water. Als ik ’s ochtends koffie neem, vul ik gelijk een flesje water. Neem ik gelijk een halve liter water. Dan vul ik het flesje weer om naast mijn laptop te zetten. Om gedurende de dag weer water te drinken. 

Koffie heb ik ook flink geminderd. In plaats van 8 bakken koffie, drink ik er nu nog maar 4.
En alcohol, dat vond ik zelf nog het moeilijkste. In onze maatschappij is het heel sociaal. Iedereen drinkt alcohol. En je drinkt gezellig mee met andere mensen. En het is ook zo, als je in een groep of feestje zit en je zegt: ‘nee, doe mij maar water’, krijg je gelijk de opmerking van euh….

Lex: Ja, bijzonder he. Daar wordt je meteen op aangesproken. Ik zie ze ook allemaal knikken. Het is heel herkenbaar volgens mij.

Rolf: Ik had eerst gezegd, doe mij maar gewoon twee biertjes en dan stop ik. Maar dan is de drempel nog hoog. En is het nog lastig om te zeggen van eh..

Lex: Ah, nog eentje..

Rolf: Ja precies. Of het biertje staat al klaar.

[Lex lacht]

Rolf: En dan ben je verplicht om het biertje te nuttigen. Voorheen dronk ik vrijdag, zaterdag en zondag bier. En meestal speciaal bier. En nu is het soms weken niet. En soms, als ik een biertje neem, dan is het 1 of 2 en is het ook klaar.
Als je de ingrediënten van bier ziet, zie je dat het ook dikmakers zijn. En als je het doel in je achterhoofd houdt.. Waar doe ik het voor? Wat wil ik bereiken?

Lex: Wat was jouw doel Rolf?

Rolf: Mijn grootste doel is om nog fitter te worden. Om gewicht te verliezen. En ik had zelf een sportief doel gesteld, om Parijs-Roubaix te fietsen dit jaar. Ja, ik fietste sowieso al 100 kilometer in de week. Door middel van betere voedingskeuzes wilde ik gewicht verliezen en dat komt ook weer ten goede aan het fietsen. Uiteindelijk heb ik mijn doel bereikt. Ik ben nu 15 kilo afgevallen. Vorig jaar juli kwam ik bij Karin op de poli terecht.

Lex: Zo. Binnen een jaar, driekwart jaar ben je 15 kilo afgevallen.

Rolf: Ja, en het gaat niet met 2, 3 kilo per week. Het gaat soms met 500 gram en soms ook niks. Soms word je weer iets zwaarder.
Ik weeg elke week op een vast tijdstip. Elke maandagochtend. Maar zoals het nu gaat, gaat het gewicht geleidelijk naar beneden. En ik voel me ook fitter.

Lex: Het is je nu gelukt de afgelopen driekwart jaar. Onderhouden lijkt me ook iets wat lastig is. Zie je het zitten om zo door te leven. Werkt het goed? Hoe voel je je?

Rolf: Ik voel me nu al een stuk beter dan voorheen. En de stappen die ik heb gezet om gezonder te eten en te drinken, dat wil ik voortzetten. Ik wil nu ook weer een nieuw doel stellen om naar toe te werken. Mijn doel is nu om onder de 100 kilo te komen, ik ben nu 112 kilo. Tel 15 kilo erbij op, dus ik kom van ver.

Lex: Knap hoor.

Karin: Heel knap.

Lex: Dat volhouden Karin, is dat voor veel mensen moeilijk of niet?

Karin: Veel mensen vinden het moeilijk inderdaad. Dus ik vind het heel knap van Rolf dat het hem zo goed lukt om het vol te houden. En dat je elke keer weer een nieuw doel stelt voor jezelf. Ik denk dat een doel in oog houden je ook echt kan helpen. Misschien ook jezelf belonen met iets als je weer een wedstrijd hebt gefietst.

Rolf: Wat mij ook een mooie motivatie is om de bloedwaarden te zien veranderen. Cholesterol was veel te hoog. Suiker was veel te hoog. Ik had last van mijn lever.

Lex: Hoe oud ben je, Rolf?

Rolf: Ik ben 38

Lex: 38, ja.

Rolf: Ik had last van leververvetting. Als je ziet dat tussen nu en ruim een half jaar mijn cholestorol met een punt naar beneden is, dan ben ik daar gewoon heel trots op.

Lex: Nou terecht. En Karin ook, zo te zien. Die kijkt met een glimlach naar jou.

Karin: Bloeddruk is verbeterd, leverproeven zijn weer helemaal normaal. Ja, je hebt het echt supergoed gedaan.

Bram: Mooi om te horen, dat het ook gelukt is. En wat ik nog wil benadrukken dat al die ziektes die gekoppeld zijn aan overgewicht en leververvetting een beetje pre-diabetes zijn. Het is een soort voorstadium van suikerziekte. Als mensen suikerziekte hebben dan weten we dat dat slecht is voor je immuunsysteem, voor je afweer. Dus de verhoogde suikers maakt de gevoeligheid voor infecties nog weer groter. Dus los van dat voeding misschien goed is voor je immuunsysteem, zorgt goede voeding met een gezond gewicht ook voor een veel betere balans dat het immuunsysteem helpt ondersteunen.

Lex: Ja, mooi. Dank je wel
En voor jullie nog een laatste tip, Karin en Rolf. Waar kunnen mensen nou vandaag mee beginnen?

Rolf: Nou ja, met het invullen van de eetmeter. Dan heb je goed inzichtelijk, in een week tijd, wat wel en wat niet gezond is en waar je op kan bijsturen.

Lex: Ja, ik ga het doen. Ik eet volgens mij beste gezond maar ik ben nu wel nieuwsgierig geworden. Dus ik ga het zeker doen. Karin, wat kunnen mensen nou het beste doen?

Karin: Meer vezels eten.

Lex: Meer vezels eten [grinnikt]. Gaan we ook doen.
Bram, Karin en Rolf ontzettend bedankt voor jullie bijdrage. En dank iedereen voor het luisteren. Wil je op de hoogte blijven? Volg ons dan op je favoriete podcast app en houd ook nieuws.umcg.nl in de gaten. Dank je wel allemaal.