Op Wereld Alzheimer Dag vult de Rabo Studio in Forum Groningen zich met mantelzorgers, zorgprofessionals en naasten van mensen met Alzheimer. In het UMCG wordt in verschillende onderzoeken gekeken hoe muziek patiënten kan helpen, van te vroeg geboren baby’s tot oudere patiënten. Verpleegkundig onderzoeker Hanneke van der Wal-Huisman deelt haar ervaringen vanuit het UMCG en laat deze middag samen met experts en improvisatiezangers van het Genetic Choir Ensemble zien hoe muziek kan raken, verbinden en troost kan bieden.
'Alzheimer is vaak pijnlijk om te zien: contact maken is moeilijk. Maar juist dan kan een klein moment iemands dag een beetje mooier maken'
De middag opent met Thomas Johanssen, artistiek leider van het Genetic Choir Ensemble. De groep improvisatiezangers ‘zoekt goud’ in verpleeghuizen: ze stemmen af op de sfeer, voelen wat er speelt en zingen zonder woorden. ‘Is het menselijker om weg te blijven?’ vraagt hij. ‘Of is het menselijker om het risico te nemen dat je misschien te veel bent, ook al weet je nooit helemaal zeker hoe iemand erop zal reageren?’
Midden in de zaal klinkt ineens zang. Meerdere koorleden hebben zich ongemerkt tussen het publiek gemengd. Ze zingen zonder woorden, maar het klinkt vertrouwd en mooi. De zaal wordt stil. Alzheimer is vaak pijnlijk om te zien: contact maken is moeilijk. Maar juist dan kan een klein moment iemands dag een beetje mooier maken. Johanssen: ‘Hoe mooi is het dat je door je kwetsbaar op te stellen iemand een speciaal gevoel kunt geven.’
Daarna volgt de documentaire Beyond Words van Kim Brand. In zwart-witbeelden zie je hoe zangers contact maken met bewoners van een verpleeghuis met vergevorderde dementie. Soms lacht iemand, soms komen er tranen. Op het scherm roept een vrouw huilend ‘mama’. Een koorlid pakt haar hand en zingt zachtjes. Langzaam valt de spanning weg: een klein moment van opluchting, een knuffel, een traan. De eerste reacties uit het publiek zijn gemengd: ‘Het was zo mooi, maar ook confronterend. Je denkt: eindigt mijn moeder ook zo?’
Zorgprofessionals en onderzoekers schuiven aan. Van der Wal-Huisman legt uit hoe live muziek, gespeeld of gezongen, mensen zowel lichamelijk als emotioneel kan raken: ‘In het ziekenhuis of verpleeghuis staat vaak het lichaam centraal, maar juist dan is nabijheid extra belangrijk. Muziek kan spanning wegnemen, troost geven en het contact tussen zorgverlener en patiënt versterken.’ Ze benadrukt dat muziek patiënten even laat voelen dat ze meer zijn dan hun ziekte: ‘Het gaat om het gevoel dat je ertoe doet, wie je bent, en dat je contact kunt maken, ook als woorden wegvallen.’
Van der Wal-Huisman: ‘Dit vraagt om een cultuurverandering in de zorg. In de opleiding verpleegkunde leer je professionele distantie, maar de motivatie om van betekenis te zijn zit bij iedereen. Daar moet ruimte voor zijn, ook in een drukke, protocolgerichte omgeving. Technologie en maakbaarheid kunnen nabijheid nooit vervangen. Het vraagt meer aandacht voor communicatie, kunst en creativiteit.’
'Juist één op één kan muziek zoveel doen'
Een jonge vrouw uit het publiek vertelt dat ze net is gestopt met werken in de ouderenzorg. Niet uit gebrek aan liefde voor het vak, maar omdat er te weinig ruimte is voor écht contact. ‘Je gaat de zorg in om van betekenis te zijn voor mensen, maar de druk is zo hoog dat je daar nauwelijks tijd voor hebt,’ zegt ze.
Een andere bezoeker vertelt na afloop hoe ze haar man langzaam verloor aan Alzheimer. Toch bleef zijn karakter soms zichtbaar. Muziek haalde dat even terug. ‘Juist één op één kan muziek zoveel doen,’ zegt ze. Aan het einde van de middag noteren de deelnemers wat zij de volgende dag anders willen doen: een klein gebaar, een vriendelijke blik. Juist die momenten van verbinding kunnen iemands dag nét dat beetje mooier maken.
In de rubriek Wetenschap dichtbij laten we je zien, dat wetenschap geen gesloten wereld is. We brengen kennis naar plekken waar mensen die kunnen gebruiken. Om te begrijpen, te herkennen en gezondere keuzes te maken.
Onderzoekers luisteren naar wat er speelt in de samenleving en nemen die verhalen mee in hun onderzoek. Want daar waar onderzoek en samenleving elkaar ontmoeten, ontstaan nieuwe inzichten. Zo bouwen we samen aan meer gezonde jaren.
