‘Zonder stok achter de deur was ik eerder gestopt’

Tijdens zijn chemotherapie ging Remco Kikkert twee keer per week sporten. Hoewel dat soms erg zwaar was, voelde hij zich afloop altijd beter dan ervoor.

Veilig gevoel

Bij Remco Kikkert werd in 2016 zaadbalkanker geconstateerd. Voor zijn behandeling onderging hij zware chemotherapie. ‘Daarbij kreeg ik de keuze of ik mee wilde doen aan een onderzoek, om te kijken of sporten tijden of na de behandeling verschil maakt’, vertelt Remco. ‘Ik vond dat heel fijn om aan mee te werken. Het is waardevol voor de onderzoekers om hier meer over te weten te komen en voor mezelf vond ik het prettig om extra gemonitord te worden en om onder begeleiding te sporten. Het voelde heel veilig: als ik zelfstandig had moeten sporten dan zou ik minder ver durven gaan en eerder gestopt zijn.’

Lamgeslagen

Het sporten tijdens de behandeling was een flinke opgave, vertelt Remco. ‘Voor mijn behandeling werd ik steeds voor een periode van tien dagen opgenomen. Soms voelde ik me echt lamslagen van de chemo. Uiteraard hoefde ik niet te gaan sporten als het niet ging. Maar ik ging wel. Zo’n afspraak met mensen die op je rekenen is dan toch een goede stok achter de deur. En ook al had ik soms helemaal geen zin, na afloop voelde ik me altijd beter dan ervoor.’

Snel op oude niveau

Ook tussen de behandelingen door reed Remco twee keer per week naar Groningen om te sporten in het UMCG. Dat was behoorlijk pittig. ‘Er waren dagen bij dat ik dacht: wat doe ik mezelf aan? Maar toch is het goed geweest om te doen, zo is zijn overtuiging. ‘De resultaten waren boven verwachting: aan het eind van de behandelingen was mijn conditie niet eens heel ver achteruit gegaan en het herstel ging heel vlot. Ik was snel weer op mijn oude niveau.'

Lichaamsbeweging tijdens chemotherapie voorkomt vermoeidheid en zorgt voor sneller herstel

Lichaamsbeweging tijdens chemotherapie zorgt voor sneller herstel

 

Lichaamsbeweging tijdens chemotherapie is veilig, voorkomt vermoeidheid en zorgt voor een sneller herstel van de patiënt na afloop van de behandeling. 

Dit blijkt uit onderzoek van Annemiek Walenkamp, medisch oncoloog van het UMCG en collega’s. Zij publiceerden hun afgelopen week in JACC: CardioOncology. De studie is uitgevoerd in samenwerking met verschillende afdelingen in het UMCG en Beatrixoord, het Martini Ziekenhuis en het Ommelander Ziekenhuis Groningen. 

Conditie hart en longen

Hoe goed je hart en longen tijdens langdurige inspanning bloed en zuurstof door het lichaam kunnen pompen, is een maatstaf voor hoe fit iemand is. Dit heet cardiorespiratoire fitheid en wordt gemeten aan de hand van de maximale zuurstofopname (VO2piek). Tijdens de behandeling van kanker daalt de VO2piek soms wel tot 25%. Patiënten zijn vaak minder fit en hebben meer last van vermoeidheid, wat zorgt voor een verminderde kwaliteit van leven.

Positief effect lichaamsbeweging

Het is bewezen dat lichaamsbeweging en sporten een positief effect hebben op de gezondheid van patiënten. Sporten wordt in verband gebracht met een verhoogde cardiorespiratoire conditie, een verbeterde VO2-piek en een afname van cardiovasculaire morbiditeit, kankersterfte en algemene mortaliteit. ‘Het voordeel van lichaamsbeweging voor kankerpatiënten wordt algemeen erkend. Tot nu toe was er echter onvoldoende bewijs voor de optimale timing van sporten voor het verbeteren van de cardiorespiratoire conditie op lange termijn bij patiënten met kanker’, zegt Annemiek Walenkamp.

Bewegen tijdens of na chemotherapie? 

Samen met haar collega’s onderzocht Walenkamp het effect van sporten tijdens chemotherapie in vergelijking met sporten ná de behandeling. Volwassen patiënten bij wie onlangs borstkanker, darmkanker, teelbalkanker of B-cel non-Hodgkin lymfoom was vastgesteld en een in opzet genezende chemotherapeutische behandeling gepland stond, kwamen in aanmerking voor de studie. Alle patiënten volgden een programma van 24 weken: 12 weken begeleid en 12 weken thuis. Het sportprogramma werd op maat gemaakt per patiënt, en bestond uit trainingen op de loopband of indoorfiets, krachttraining en spelsport zoals voetbal, hockey of badminton. 

De onderzoekers ontdekten dat de groep, die tijdens de chemotherapie begon met sporten, direct na de chemotherapie al minder last had van vermoeidheid, lichamelijk actiever was, minder achteruitging in VO2piek had, en meer spierkracht. Dit resulteert in een betere kwaliteit van leven. Drie maanden na de chemotherapie vertoonde de groep die na de behandeling begon te sporten vergelijkbare waarden als de groep die tijdens de behandeling sportte. Beide groepen waren een jaar na afloop van de sportinterventie, ongeacht de timing, terug op hun oude conditieniveau.

Boodschap aan zorgverleners

‘Deze bevindingen suggereren dat het het beste is om al tijdens de chemotherapie te starten met sporten, omdat het de patiënt helpt bij een sneller herstel. Als dat om wat voor reden dan ook niet kan, dan is het starten met sporten na de chemotherapie op de lange termijn echter net zo succesvol’, aldus Walenkamp. ‘We hopen dat onze bevindingen zorgverleners overtuigen om patiënten te motiveren en verwijzen om te sporten tijdens de behandeling van kanker.’