Iris Sommer: een bevlogen en innovatief onderzoeker

Iris Sommer werkt in het UMCG als psychiater en onderzoeker. Zij is genomineerd voor de Huibregtsenprijs en staat deze week prominent in het magazine van de Federatie Medisch Specialisten over haar onderzoek. Wat voor onderzoek doet zij precies? En waaruit blijkt haar maatschappelijke betrokkenheid? Een portret.
Op de foto Iris Sommer in een kantoor

Iris Sommer is één van de zes genomineerden voor de Huibregtsenprijs. Deze prijs is bestemd voor een recent onderzoeksproject dat wetenschappelijk kwaliteit en vernieuwing combineert met een bijzondere maatschappelijke meerwaarde. Op maandag 10 oktober maakt de jury bekend wie de Huibregtsenprijs dit jaar gaat winnen. Verder staat ze deze week met een groot artikel over haar genomineerde onderzoek in het magazine van de Federatie Medisch Specialisten. Het artikel uit magazine Federatie Medisch Specialisten is hier te lezen.

Iris Sommer streeft naar ongelijke medische behandeling van vrouwen en mannen, want: ”door gelijk te behandelen wat ongelijk is, vergroot je de ongelijkheid.’ Ongelijke gezondheidsuitkomsten in de psychiatrische zorg zijn een groot maatschappelijk probleem. Het is Sommer haar missie om dit recht te zetten. Zij is een internationaal expert in de neuropsychiatrie. Haar onderzoek richt zich op de oorsprong van psychiatrische aandoeningen en het ontwikkelen van innovatieve behandelingen.

Huidige psychiatrische behandelingen zijn veelal gebaseerd op klinische studies waarin vrouwen ondervertegenwoordigd zijn. Hierdoor is de zorg voor vrouwen minder evidence-based dan die voor mannen. Dit heeft grote gevolgen. Zo worden diagnoses bij vrouwen later gesteld en soms helemaal gemist. Verder passen behandelingen minder goed, waardoor vrouwen een grotere kans hebben op overdosering en daardoor bijwerkingen. En er wordt geen rekening gehouden met de menopauze; deze heeft veel effect op het lichaam en hersenen, en daarmee op gevoelens en gedrag. Sommers wetenschappelijk werk biedt oplossingen voor deze problematiek. Die oplossingen draagt ze actief uit naar een algemeen publiek en beleidsmakers op nationaal en Europees niveau. 

Wetenschappelijke kwaliteit en vernieuwende aspecten

Sommer is zowel praktiserend psychiater als toponderzoeker. Zij heeft 335 wetenschappelijke artikelen geschreven in toonaangevende tijdschriften. Ze was lid van De Jonge Akademie en werd onlangs benoemd tot Distinguished Lorentz Fellow aan het Netherlands Institute for Advanced Study. Kenmerkend voor haar is de nauwe verwevenheid van haar klinisch en wetenschappelijk werk. Dit werd in 2020 geprezen in een artikel over haar werk, gepubliceerd in het meest gelezen psychiatrisch vakblad Lancet Psychiatry.

Haar huidige focus is gericht op de optimale behandeling van vrouwen in de psychiatrie. Hierdoor heeft ze nieuwe behandeladviezen voor de zorg voor vrouwen met psychotische aandoeningen geïnitieerd. Haar recente artikel Towards better care for women with schizophrenia-spectrum disorders, in februari 2022 gepubliceerd in The Lancet Psychiatry, is een doorbaak op dit gebied. Zij laat hierin zien hoe de behandeling van psychotische stoornissen voor vrouwen beter kan en moet. Deze verbetering is urgent: in Nederland hebben 278.500 vrouwen in de leeftijd van 15-80 jaar psychotische klachten.  Sommer toont aan dat behandelingen die rekening houden met de hormoonhuishouding van vrouwen, leiden tot betere gezondheidsuitkomsten. 

Eén van haar belangrijkste bevindingen is dat vrouwelijke hormonen, zoals oestrogenen, een grote beschermende rol spelen bij psychotische stoornissen. Haar recente studie liet zien dat raloxifeen (een oestrogeen analoog) de symptomen en het denkvermogen van vrouwelijke patiënten verbetert. Vaak voorgeschreven antipsychotica blijken de aanmaak van oestrogenen juist te onderdrukken; voor vrouwelijke patiënten is dit zeer schadelijk. 
Recent toonde Sommer aan dat premenopauzale vrouwen die antipsychotica gebruiken veel hogere bloedspiegels ontwikkelen dan mannen, waardoor ze een verhoogd risico op bijwerkingen lopen. Om dit te voorkomen geeft ze in een recent artikel heldere aanwijzingen voor dosering van antipsychotica op basis van geslacht en levensfase. Sommer: ‘Hierdoor wordt nu door sommige collega’s de keuze van het soort antipsychoticum evenals de dosis aangepast op basis van geslacht en levensfase. Ook hormoonsubstitutie voor de menopauze wordt nu vaker ingezet.’

Sommer communiceert haar bevindingen wereldwijd. In april 2022 was ze een plenaire spreker op het Schizophrenia International Research Symposium in Italië en op het Society of Biological Psychiatry Neuroscience for Primetime Symposium in de VS. Tijdens het congres van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie sprak ze dit voorjaar plenair voor 2000 Nederlandse psychiaters. In november is ze keynote speaker op het World Congress on Women’s Mental Health, evenals op het Nationale Psychose Congres. 

Maatschappelijke impact en toepassingen 

Wat Iris Sommer bijzonder maakt is dat zij niet alleen praktiserend psychiater en toponderzoeker is op een maatschappelijk zeer relevant onderwerp, maar dat zij dit onvermoeibaar bespreekbaar maakt bij het brede publiek. ‘Het publiek heeft het recht om mijn boodschap te horen, want deze kennis kunnen zij gebruiken om hun eigen gezondheid te verbeteren.’ Daarnaast heeft zij met het delen van haar kennis een positieve impact op het algemene kennisniveau over psychiatrische aandoeningen. Dat is effectief, want debatten in de openbare ruimte over man-vrouw ongelijkheid zijn een aandrijver van maatschappelijke verandering. 

Deze verandering wil zij onder meer bewerkstelligen met haar boek ‘Het Vrouwenbrein’, één van haar vele populairwetenschappelijke boeken. Het Vrouwenbrein kent inmiddels zes herdrukken en meerdere vertalingen. In het boek laat ze zien hoe de verschillen tussen de hersenen van vrouwen en mannen leiden tot verschillen in persoonlijkheid, interesses en gevoeligheid voor bepaalde ziektes. Deze factoren leiden tot verschillen in het functioneren van mannen en vrouwen in de maatschappij. Dit heeft concrete implicaties voor verhoudingen op de werkvloer. 

Samen met Sheconsult heeft ze in 2021 een collegereeks gegeven voor vrouwelijke werknemers en HR-consulenten, waarin ze laat zien hoe je beter rekening kunt houden met vrouwelijke eigenschappen. Daarnaast communiceerde zij haar boodschap via TedTalk (2021), Brainwash Talk (2021) op de landelijke televisie, tijdens het Gala van de Wetenschap (2021) in de Amsterdamse Schouwburg, via de Universiteit van Nederland en via een artikel in Trouw (1 maart 2022). Ook spreekt zij rechtstreeks de patiënten en hun familieleden aan, bijvoorbeeld op Psychosenet, een platform voor patiënten met psychosegevoeligheid. 

Naast publiekscommunicatie is Iris zeer actief binnen de Alliantie Gender en GGZ. Deze alliantie zet zich in voor het verbeteren van de geestelijke gezondheidszorg door meer aandacht te besteden aan de verschillen tussen mannen en vrouwen in diagnose, behandeling en onderzoek. Namens deze alliantie heeft ze in 2021 meegeschreven aan een manifest voor ongelijke behandeling in de GGZ,  dit manifest aangeboden aan, en een lezing gehouden voor Koningin Máxima. Dit leidde tot een verzoek aan VWS en ZonMw voor een speciaal programma om de geestelijke gezondheidzorg voor vrouwen te verbeteren. Iris beïnvloedt ook  beleid op Europees niveau. Via het Care4Everybody (C4EB) netwerk promoot ze activiteiten en projecten die de man/vrouw ongelijkheid in de zorg op de agenda zetten van EU-instituten. Een behaald succes van dit netwerk is het adviseren van leden van de EU-werkgroep Pharmaceutical Strategy bij het opstellen van commentaar aan de Europese Commissie. Het resultaat hiervan is dat op 30 september 2021 het Committee on Industry, Research and Energy opriep meer aandacht te hebben voor genderspecifieke medicatie om man/vrouw ongelijkheid in de zorg aan te pakken.