Oud-turnsters hebben veel baat bij een in het UMCG ontwikkeld therapietraject specifiek voor deze doelgroep. Doordat zij in hun sportloopbaan te maken hadden met grensoverschrijdend gedrag, hebben zij vaak psychische problemen.

Psychiater Hester Eppinga van het Universitair Centrum Psychiatrie, die zelf ook aan turnen deed, ontwikkelde in opdracht van sportkoepel NOC*NSF een sport-gericht diagnostiek- en behandeltraject. Dit nadat een rapport uit 2020 over misstanden in de turnsport, duidelijk maakte dat (oud-)turnsters jarenlang niet zijn gehoord. Ook bleek toen dat het grensoverschrijdende gedrag werd afgedaan als onderdeel van de topsportcultuur in de turnsport. Eén van de punten die naar voren kwam uit het rapport was dat de reguliere geestelijke gezondheidszorg voor deze doelgroep onvoldoende toereikend is geweest.

Grensoverschrijdend gedrag in de sport onderliggend aan psychische problemen

In het behandeltraject werd de dieperliggende oorzaak van de psychische problemen van de oud-turnsters centraal gesteld. Er is niet zozeer naar afzonderlijke diagnoses gekeken; het traject is daarmee diagnose overstijgend. Twaalf oud-sporters hebben nu de behandeling gehad. Zij hadden niet allemaal dezelfde psychische problemen. Maar onderliggend speelde de sportcontext bij allemaal een belangrijke rol. Daarvoor was extra aandacht in de therapie. 

Positieve ervaringen deelnemers

Het traject was gebaseerd op Samen beslissen (Shared Decision Making). Dat hebben de deelnemers als positief ervaren, zo blijkt uit de evaluatie van de verschillende deelnemers. ‘Ze gaven aan dat er goed naar ze werd geluisterd en dat de beslissingen tijdens het behandeltraject in samenspraak werden genomen’,  aldus Eppinga. Ook hadden de deelnemers een gevoel van eigen regie en waardeerden zij het dat de behandelaar laagdrempelig bereikbaar was. 

Meer aandacht voor sportcontext in de therapie

In de therapie was er duidelijk meer aandacht voor hun sportverleden. Ook was er in de therapie veel aandacht voor emoties en de relatie van de psyche met het lichaam. Eppinga: ‘In de groepssessies kwamen onderwerpen voorbij als ‘wat heeft die trainer gedaan?’, ‘wat zeiden ze tegen jou bij de trainingen?’ en ‘hoe heb jij je bij die trainingen of wedstrijden gevoeld?’. Deze gemeenschappelijke ervaringen maakte dat bij hen het besef doordrong dat ze niet de enige zijn die zich zo hebben gevoeld. Dit hielp hen om te realiseren dat het niet hun schuld was dat ze psychische problemen hebben.’

Reguliere GGZ ontoereikend voor turnsters

Het merendeel van de oud-turnsters had al eerder therapie gehad, maar voelde zich daar niet echt mee geholpen. Eppinga: ‘Er bleek weinig erkenning te zijn geweest voor de invloed van de grensoverschrijdende ervaringen in de sport op hun problemen. Ook werd er te vaak naar een diagnose gekeken, in plaats van naar het verhaal van de sporter als mens.’ 

Succesvol afgeronde therapie

De pilot is inmiddels succesvol afgerond. In de onderzoeksevaluatie gaf een van de deelnemers aan dat als ze deze behandeling niet had gedaan, ze dan echt nog in een isolement had gezeten. De oud turnsters verwachten nog meer tijd nodig te hebben om volledig te herstellen. Ze geven aan dat het  hen wel heel veel inzichten heeft gegeven. Ze zijn er na het traject nog niet helemaal, herstel is een langdurig proces waarin ze belangrijke stappen in hebben kunnen zetten. 

Toepasbaar bij andere sporters

Eppinga verwacht dat deze therapie ook bij andere sporters toepasbaar is. ‘Er zijn duidelijk overeenkomsten in patronen bij sporters. Bij hen kan bijvoorbeeld sprake zijn van meedogenloze normen, onderdrukte emoties en een hyperfocus.  Dit wordt vaak gezien bij sporters. In het dagelijkse leven buiten de sport kan dat tot problemen leiden.’ 

Speciaal behandelteam UCP

Hester Eppinga ontwikkelde dit zorg-op-maat traject met een speciaal samengesteld behandelteam van het UCP; dit kernteam bestond uit Radboud Marijnissen, Carol van Velzen, Renske Bouman en Marco Bluming. Sanne Booij was de betrokken onderzoeker. Bij deze ontwikkeling waren ook ervaringsdeskundigen op het gebied van de (top)sport en grensoverschrijdend gedrag betrokken.