Lotta Kelder is senior radiotherapeutisch laborant bij het UMCG Protonentherapiecentrum. In dit centrum komen dagelijks patiënten met bepaalde vormen van kanker voor protonentherapie. Protonen zijn positief geladen atoomdeeltjes, waarmee tumoren heel precies bestraald kunnen worden.
Elke dag stelt Kelder de apparatuur en de patiënt zo in, dat de dosis straling precies op de juiste plek in het lichaam van de patiënt komt. Wat haar werk bijzonder maakt, is het persoonlijke contact met patiënten. ‘Mensen komen hier vaak voor langere tijd: meestal vijf keer per week, een aantal weken achtereen. Ik leer mensen en ook hun patronen en manier van communiceren kennen. Een langere stilte dan normaal gesproken, een trillende ademhaling. Vaak is één vraag voldoende om iemand even uit de medische mallemolen te halen en terug te brengen bij wat er écht leeft op dat moment.
Wat doet er écht toe in jouw leven?
Binnen het UMCG krijgt zingeving steeds meer aandacht. Volgens An Reyners, internist-oncoloog en hoogleraar palliatieve geneeskunde, een belangrijke ontwikkeling: ‘Artsen, verpleegkundigen, laboranten zijn vaak gefocust op het fysieke deel van een behandeling. Maar ook de psychische, sociale en spirituele dimensies zijn belangrijk om goede zorg te geven. Over zingeving beginnen is niet voor iedere zorgverlener even makkelijk. Juist daarom zijn we in het UMCG met een training gestart om collega’s meer vertrouwd te maken met dit soort gesprekken.' De inhoud en uitvoering van deze training liggen in handen van de geestelijk verzorgers van het UMCG.
Tijdens de UMCG-training ‘Als niet alles is wat het lijkt’ ontdekte Kelder onder andere hoe ze een zingevingsgesprek begint. Ook leerde ze dat niet elke vraag ingewikkeld is en niet ieder gesprek lang of zwaar hoeft te zijn. Soms volstaat een vraag als: ‘Wat geeft jou vandaag even rust?’ of ‘Welke muziek zal ik tijdens de therapie opzetten, om het voor jou iets fijner te maken?’
Collega’s spelen hierin een cruciale rol: zodra Kelder samen met een patiënt een ruimte opzoekt voor een verdiepend gesprek, neemt een collega haar plek in de bestralingsruimte over. Zingeving wordt zo geen extra last, maar een vanzelfsprekend onderdeel van de behandelroutine.
Kelder deelt haar bevindingen altijd met de behandelend arts van een patiënt, zodat deze tijdens het eerstvolgende consult kan doorvragen naar hoe de patiënt zich echt voelt. Reyners: ‘Binnenkort is het ook mogelijk om deze bevindingen op een structurele manier vast te leggen in het in het elektronisch patiëntendossier. Op deze manier kan het hele behandelteam bij vervolgafspraken direct zien welke psychosociale aandachtspunten er spelen.’
An Reyners speelt een centrale rol in de beweging om zingeving vanzelfsprekend onderdeel te laten zijn van goede zorg. Vanuit die overtuiging is ze betrokken bij de ontwikkeling van handvatten en trainingen die zorgverleners helpen om zingevingsgesprekken te voeren.hier je tekst, kopjes en links toe.
Als internist-oncoloog weet Reyners als geen ander hoe groot het verschil kan zijn als een patiënt zich écht gezien voelt. Daarom richt haar werk zich niet alleen op medische beslissingen, maar ook op het stimuleren van een zorgcultuur waarin ruimte is voor wat iemand bezighoudt, waar iemand kracht uit haalt of juist aan lijdt. 'Zingeving is geen extraatje of sluitstuk van de zorg,’ stelt ze. ‘Het is het fundament waarop je samen beslissingen neemt die ertoe doen voor die ene patiënt.’
Met haar werk verbindt Reyners verschillende werelden: de spreekkamer, het onderwijs, de wetenschap en de praktijk van alledag. Ze laat zien dat zingeving niet zweverig hoeft te zijn, maar juist heel concreet: ‘Het begint bij luisteren en bij durven vragen wat vandaag écht belangrijk is voor iemand.’
ZonMw interviewde An Reyners en Inge Georgiadis van het UMCG over de handvatten voor zingevingsgesprekken in de palliatieve fase. Je leest het artikel op de website van ZonMw.
(Om privacyredenen is de naam van mevrouw Lugtenberg gewijzigd. De persoon op de foto is een model en niet de patiënt uit het verhaal.)
