Een veelbelovende behandeling met stamceltherapie bij patiënten met de ziekte van Sjögren die last hebben van een droge mond, kan verder ontwikkeld worden. Het Sjögren Expertise Centrum en de afdeling Reumatologie en Klinische Immunologie van het UMCG kregen hiervoor een subsidie van €500.000,- gekregen van ReumaNederland.

De ziekte van Sjögren is een auto-immuunziekte die met name de speeksel- en traanklieren aantast. Het merendeel (93%) van de patiënten heeft last van een droge mond (xerostomie). Hierdoor hebben zij problemen met o.a. spreken, slikken en hun mondgezondheid. Hoewel de speekselklieren van mensen met Sjögren meestal veel afweercellen bevatten, is er geen duidelijk verband tussen het aantal afweercellen en de speekselproductie. Er moet dus een andere oorzaak zijn voor verminderde speekselproductie. Dit blijkt uit het feit dat afweerremmende geneesmiddelen maar een beperkt effect lijken te hebben op xerostomie. 

Bij Sjögren weinig tot geen stamcellen meer 

Recent hebben de onderzoekers hiervoor een mogelijke verklaring ontdekt. Mensen met de ziekte van Sjögren hebben namelijk weinig tot geen stamcellen meer in hun speekselklieren. Stamcellen zijn cruciaal voor het herstel van beschadigd weefsel. Het verdwijnen van stamcellen is waarschijnlijk het gevolg van langdurige ontsteking en is niet meer terug te draaien. 

Nieuwe speekselklier stamcellen maken

Recent is het echter gelukt om nieuwe speekselklier stamcellen te maken uit zogenaamde embryonale stamcellen. Onderzoeker Sarah Pringle geeft aan dat hiervoor eerst lichaamscellen worden teruggebracht naar pluripotente cellen: 'Vervolgens laten we deze ‘alles-kunners’ in een kweekschaaltje uitgroeien tot speekselklier stamcellen. Momenteel zou dit proces voor ieder persoon apart moeten worden uitgevoerd, omdat er anders problemen ontstaan met afstoting bij terugplaatsing. Dit is duur en tijdrovend.' 

Geen afstoting gekweekte stamcellen meer

Recente technieken maken het mogelijk om de cellen zo aan te passen dat er geen afstoting meer plaatsvindt. Pringle: 'Ons doel is om de komende vijf jaar een speekselklier stamcel-therapie te ontwikkelen en de veiligheid uitgebreid te testen. Hiermee zullen wij cruciale stappen zetten naar een breed toepasbare therapie voor xerostomie bij mensen met Sjögren.'
 

Bij het onderzoek zijn betrokken Sarah Pringle, Hendrika Bootsma en Frans Kroese, zij zijn werkzaam bij de afdeling Reumatologie en Klinische Immunologie. Zij werken samen met met Rob Coppes van de afdelingen Radiotherapie en Biomedical Sciences of Cells and Systems van het UMCG.